ISO 14001 og ISO 45001: Hvernig tengist umhverfis- og vinnuverndarstjórnun?

Hitastigið hækkar. El Niño breytir veðurfari á heimsvísu. Óveður slá öll met. Við vitum að eitthvað er að gerast — en hvað getum við gert? Meira en við höldum. Og byrjunin er oft hjá okkur sjálfum — á vinnustaðnum.

Stóra myndin: Loftslagsbreytingar eru ekki pólitísk skoðun

El Niño-fyrirbærið hefur verið þekkt í aldaraðir — náttúruleg hitabylgja í Kyrrahafi sem gerir veður ófyrirsjáanlegt um heim allan. En í dag eru áhrifin meiri en nokkru sinni fyrr vegna þess að við erum að bæta manngerðum loftslagsbreytingum ofan á náttúrulegt sveiflulag. Niðurstaðan: lengri þurrkar, meiri flóð, sterkari stormar og sífellt hækkandi hiti.

Á Íslandi sjáum við jökla hopa og lón breyta farvegum áa, á meðan aftakaúrkoma setur innviði og fráveitukerfi í (þrot) vanda. Fyrir íslenskt atvinnulíf — hvort sem það er sjávarútvegurinn sem þarf að bregðast við breyttu lífríki í hafinu, eða fyrirtæki sem standa frammi fyrir hertari kröfum fjármálakerfisins um loftslagsáskoranir — er framtíðin mætt. Aðlögun er ekki lengur valkvæð; hún er forsenda þess að halda velli.

Þetta er ekki eitthvað sem gerist ‘þar úti’. Það hefur bein áhrif á byggð, innviði, atvinnulíf og heilsu fólks. Og það þýðir að fyrirtæki sem bíða eftir að löggjöf neyði þau til aðgerða eru þegar á eftir.

Loftslagsbreytingar eru ekki ógnin framundan. Þær eru viðfangsefnið í dag — og hvað við gerum á vinnustaðnum skiptir máli.

Gervigreindin er komin heim

Tæpur helmingur íslenskra fyrirtækja notar nú þegar gervigreind — en fá hafa mótað sér skýra stefnu um hana. Breytingin er komin á undan reglunum.

Það er ekki nýtt að tækni veki óöryggi á vinnustöðum. Færibandið gerði það á sínum tíma — „Er ekki lengur þörf fyrir mig?“ Sama spurning heyrist núna, í nýjum búningi.

Svarið er einfalt: Sérfræðiþekking þín mun alltaf skipta máli. Það sem breytist er hvernig við vinnum. Gervigreind vinnur hratt úr gögnum, en einhver þarf alltaf að rýna, meta og bera ábyrgð á niðurstöðunum — það krefst þekkingar sem hún hefur ekki sjálf.

Þar að auki keyrir gervigreind á gagnaverum sem nota gríðarlegt rafmagn og vatn — nóg til að Sameinuðu þjóðirnar hafi kallað eftir gagnsæi um umhverfisspor hennar.

Ný tækni reynir því bæði á öryggi starfsfólks og ábyrgð gagnvart umhverfinu — og sömu kerfin, ISO 45001 og ISO 14001, hjálpa okkur að halda utan um hvort tveggja.

Frá heimsbyggðinni yfir á vinnustaðinn

Umhverfið og vinnustaðurinn eru ekki tvö aðskilin mál. Þau eru hlið við hlið.

Þegar við tökum umhverfismál alvarlega á vinnustaðnum — minnkum losun, drögum úr sóun, stjórnum efnum og úrgangi — þá erum við líka að skapa betra og heilbrigðara umhverfi fyrir starfsfólkið. Og þegar við hlúum að heilsu og öryggi starfsfólks — drögum úr slysum, minnkum streitu, sköpum öruggar aðstæður — þá eru þau fyrirtæki líka að gera eitthvað gott fyrir samfélagið í heild.

ISO-staðlarnir tveir sem eiga heima hér eru einmitt hannaðir til að taka á þessum tengslum:

Staðall	Áhersla	CCQ styður með
ISO 14001 Umhverfisstjórnun	Kortleggur umhverfisáhrif rekstursins, setur markmið um minnkun losunar, sóunar og efnanotkunar, og krefst stöðugra umbóta.	Áhættustjórnun, ábendingakerfi og úttektir í CCQ styðja við eftirlit og skjölun umhverfismarkmiða og frávika.
ISO 45001 Vinnuvernd og öryggi	Tryggir kerfisbundna stjórnun á heilsu og öryggi starfsfólks — frá áhættumati til slysaskráning og forvarna.	CCQ-ábendingakerfi tekur á móti tilkynningum um slys og hættuleg aðstæður. Úttektir og áhættustjórnun tryggja eftirfylgni.

ISO 14001 og ISO 45001 eru tvær hliðar sömu myntar: Við hlúum að umhverfinu — og við hlúum að fólkinu sem vinnur í því.

Hvað eiga þeir sameiginlegt?

Það sem gerir þessa tvo staðla svo öfluga saman er að þeir deila sömu hugmyndafræðinni — Plan-Do-Check-Act. Þú kortleggur, framkvæmir, mælir og bætir. Aftur og aftur. Þetta er ekki eitt verkefni sem er klárað og lagt til hliðar — þetta er lífsmáti fyrir reksturinn.

Þeir deila líka sömu kröfunum um:

• Skjalfesta stefnu og markmið — hverju ætlum við að ná?
• Kerfisbundið áhættumat — hvað getur farið úrskeiðis?
• Ábendingakerfi — hvað er að gerast á gólfinu?
• Innri úttektir — erum við að standast eigin kröfur?
• Stjórnunarfundir — eru markmiðin enn rétt?

Þetta eru nákvæmlega sömu kerfin og ISO 9001 og ISO 27001 — sem þýðir að fyrirtæki sem er þegar á þeirri leið getur bætt ISO 14001 og ISO 45001 inn án þess að byrja upp á nýtt.

Hvernig CCQ styður við báða staðla

CCQ er byggt með þessa samþættingu í huga. Í stað þess að hafa aðskilin kerfi fyrir umhverfismál og vinnuvernd — sem oft þýðir að enginn hefur yfirsýn — kemur allt saman á einn stað.

• Gæðahandbók — skjalar umhverfisstefnu, vinnuverndarstefnu og verklagsreglur á einum stað
• Áhættustjórnun — kortleggur bæði umhverfisáhættur og öryggisáhættur með sömu aðferðafræði
• Ábendingakerfi — tekur á móti tilkynningum um umhverfisslys, vinnuslys og hættuleg aðstæður
• Úttektir — innri úttektir ganga yfir hvort markmiðin séu uppfyllt gagnvart bæði staðlunum

Og er þú þegar með ISO 9001 eða ISO 27001 í CCQ, þá er grunnurinn lagður. Þú bætir umfangi við — ekki nýju kerfi.

Eitt kerfi. Margir staðlar. Þetta er styrkurinn í samþættu gæðakerfi.

Þetta er tækifæri

Við vitum að umhverfis- og vinnuverndarmál geta liðið eins og enn eitt lag af kröfum og skjölum. En þau fyrirtæki sem setja þetta upp vel sjá eitthvað annað: Starfsfólkið er heilbrigðara og hamingjusamara. Fjarvistir minnka. Orkunotkun lækkar — og með henni kostnaður. Og viðskiptavinir og fjárfestar eru í auknum mæli að spyrja um þessi mál.

El Niño mun koma aftur. Loftslagsbreytingarnar eru ekki að hverfa. En það sem við getum gert er að tryggja að reksturinn okkar sé hluti af lausninni — ekki hluti af vandanum. Og fyrsta skrefið er einfaldast: Við skulum vita hvað við erum að gera — og hafa kerfið sem hjálpar okkur að gera betur.

Besta gjöfin sem við getum gefið starfsfólkinu okkar er öruggt og heilbrigt vinnuumhverfi. Besta gjöfin sem við getum gefið náttúrunni er meðvitund og aðgerðir. ISO 14001 og ISO 45001 hjálpa okkur að gefa báðar.

Orkusalan og leiðin að ISO 14001 og ISO 45001

Orkusalan — framleiðandi og söluaðili á 100% endurnýjanlegri raforku með sex virkjanir um land allt — er gott dæmi um það sem við erum að tala um. Þeir eru ISO 14001 og ISO 45001 vottaðir og nota CCQ til að halda utan um allt gæðastjórnunarstarfið.

Hjá fyrirtæki með 6 virkjanir þar sem starfsmenn vinna við orkuframleiðslu í víðalendu og stundum kröfuharðar aðstæður, þarf öryggi starfsmanna að vera á 10. Öryggisstefna Orkusölunnar segir þetta skýrt:

„Allt starfsfólk og aðrir aðilar sem vinna á vegum Orkusölunnar fari heilir heim, bæði á líkama og sál, eftir góðan vinnudag. Við viðurkennum að mannleg mistök eru óhjákvæmileg og leggjum áherslu á að hanna vinnukerfi sem lágmarka afleiðingar þeirra.“

— Öryggis- og vinnuverndarstefna Orkusölunnar

Þetta er sterk yfirlýsing — og hún er studd af kerfisbundnu áhættumati, slysaskráningu og rannsóknum sem miða að því að læra af reynslunni, ekki finna sökudólga. Orkusalan fer enn lengra og hefur sett sér EKKO-stefnu gegn einelti, áreitni og ofbeldi á vinnustað — sem sýnir að ISO 45001 nær yfir heilbrigði bæði á líkama og sál.

Skilaboðin frá Orkusölunni eru skýr: Án kerfisins — CCQ — hefðu þeir ekki getað haldið utan um allt þetta. Skýrir ferlar og verklag eru sérstaklega mikilvæg þegar starfsemi dreifist yfir mörg svæði.

„Ég veit ekki hvernig við gætum haldið utan um þetta án kerfisins. Skýrari ferlar og verklag eru sérstaklega mikilvæg.“

— Halla Marinósdóttir, stjórnandi árangurs og umbóta, Orkusalan — úr CCQ Stundin-viðtali

Orkusalan hefur sett sér markmið til næstu 5 ára — að halda áfram að þróa gæðastarfið og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 40% fyrir 2030 miðað við árið 2018. Stefnurnar eru samþykktar af stjórn og tengdar beint við ISO 14001 og ISO 45001 kerfin í CCQ.

Sjá nánar: Loftslags- og umhverfisstefna · Öryggis- og vinnuverndarstefna · EKKO-stefna — Orkusalan.

Hlustaðu á viðtalið við Höllu í CCQ Stundin:

Leiðin í vottun — sex skref með CCQ

Óháð því hvort markmiðið er ISO 14001, ISO 45001 eða báðar — leiðin er svipuð. Hér er hvernig vottunarleiðin lítur venjulega út:

Ferli ISO-vottunar með CCQ

CCQ styður við öll skref frá stefnumörkun til innri úttekta — þannig að þegar ytri vottunarsérfræðingurinn kemur er kerfið þegar tilbúið og gögn aðgengileg á einum stað.

Hefur þú áhuga?

Hvort sem þú ert að skoða ISO 14001, ISO 45001 eða báðar — við hjálpum þér að meta stöðuna og finna hvernig CCQ getur stutt þig í þeirri vegferð.

  🌿  Nánar um ISO-vottun með CCQ →

Skoðaðu einnig Gæðastjóri til leigu

Heimildir:

· Loftslagsbreytingar og áhrif á lífsskilyrði á Íslandi — Vísir
· Loftslag á Íslandi — fyrr, nú og framtíð — gottvedur.is
· Mikilvægt að fylgjast með áhrifum loftslagsbreytinga á náttúrufar — RÚV
· Áhrif loftslagsbreytinga á innviði, atvinnuvegi og samfélag — Veðurstofa Íslands
· Loftslags- og umhverfisstefna Orkusölunnar